Još iz vremena prvih godina Austrijske uprave u Bosni i Hercegovini, u Sarajevu je osnovana i otvorena bogoslovska škola ( 1882 ), koja je uskoro ( 1884 ) premještena u Reljevo, udaljeno 13 km, gdje je na imanju Mitropolita Save Kosanovića imala odgovarajući smještajni prostor, a kasnije ( 1917 ) je ponovo vraćena u Sarajevo - ovoga puta u zgradu Crkvene opštine sarajevske, koja je bila više prostor poslovni i službeni nego školski , ali ipak podesna za školu, a sa jedinim nedostatkom - nedostatkom dvorišta. Tu je ostala do izbijanja Drugoga svjetskog rata ( 1941 ) kad je prestala sa radom kao i sve druge škole u Kraljevini Jugoslaviji.

Škola je postepeno uzrastala i smanjivala se u pogledu svoga ranga : najprije je bila srednja sa trajanjem četiri godine i u nju su primani kandidati sa malom maturom, a od 1982. godine je viša : u nju su primani kandidati sa velikom maturom. Dok je bila srednja škola zvala se : Istočnopravoslavno svješteničko sjemenište, a kad je prerasla u viši rang preimenovana je u Istočnopravoslavno bogoslovsko učilište, koje će vremenom steći rang fakulteta, kao srednja Srpska pravoslavna bogoslovija u Sarajevu.
Studije su bile redovne, a od 1909. godine se uvodi mogućnost vanrednog studiranja. Takvo stanje je potrajalo sve do 1920. godine stim što je u ratnim godinama ( 1915 - 1919 ) broj studenata bio sveden na minimum.

Svršetkom Prvoga svjetskog rata izmjenila se politička situacija i geokarta ; u novoj državi, Kraljevini Srba Hrvata i Slovenaca objedinjeni su djelovi ranije ( 1766 ) ukinute srpske Pećke patrijaršije i vaspostavljena je Patrijaršija, sada sa sjedištem u Beogradu ( 1920 ). Uredbom o bogoslovijama u novoj državi sve su bogoslovije - pa i Sarajevska - svedene u rang srednjih škola sa trajanjem od pet godina. U Beogradu je otvoren ( 1920 ) ranije ( 1905 ) osnovani Bogoslovski fakultet Beogradskoga fakulteta, a u Zagreb je premještena Karlovačka bogoslovija i dobila naslov Fakulteta : Pravoslavni bogoslovski fakultet Zagrebačkog sveučilišta je tako nastao, ali je bio kratka vijeka; ukinut je poslije dvije, tri godine zbog nedostatka studenata.

Obnova rada škola u uslovima nove poratne države, FNRJ - SFRJ, poslije ratnoga perioda, bila je različita : bogoslovije su dobijale kasnije i sporije od ostalih škola dozvolu za nastavak rada ; Sarajevska najkasnije. Naime, eparhijski arhijereji iz Bosne i Hercegovine predlažu ( 1977 ) Svetome arhijerejskom saboru da se otvori bogoslovska škola u Sarajevu. Predlog je primljen u Saboru i došlo je uputstvo od Svetog arhijerejskog sinoda da se poradi na konkretnoj pripremi za ostvarenje ove odluke.

Zgrada Crkvene opštine u kojoj je bila bogoslovija, poslije rata je opet škola : najprije je u njoj bio Građevinski a kasnije Ekonomski fakultet. Ona je nacionalizovana, ali je zemljište ostalo crkvena svojina. Fakultet je nju proširio tako što je dogradio jedan aneks, ali je ona time ostala i bez ono malo dvorišta što je imala. Kad su ( 1972 ) vraćene nekretnine Rimokatoličkoj crkvi i Islamskoj vjerskoj zajednici, o ovoj zgradi se nije ni postavljalo pitanje - odnosno, postavljala ga je od svoje strane Mitropolija dabrobosanska za svoju Crkvenu opštinu sarajevsku, i redovno bez uspjeha : stalno je isticano od strane državnih vlasti da se nema kud sa Ekonomskim fakultetom. Na kraju, Univerzitet će zidati novu zgradu za ovaj fakultet tako što će obezbjediti 50% a drugih 50% od prodaje dijela zgrade koju su 1954 godine izgradili. Skupština Opštine Centar je zaustavila taj proces time što je istakla da je to sve na zemljištu crkvene opštine. Ni danas ta zgrada nije vraćena Crkvi, a bila bi adekvatna za Teološki fakultet, odnosno Duhovnu akademiju koju bi budući da je tipičan fakultet svojom organizacijom, trebalo preimenovati u adekvatni naziv - Teološki fakultet.

Usled nemogućnosti da bude Duhovna akademija u Sarajevu, Vlada Republike Srpske je stala na stanovište da Srpskoj pravoslavnoj crkvi ponudi bivši ženski zatvor u Foči u obližnjem naselju Velečevo. Mitropolit Nikolaj je sa ovim upoznao Sveti arhijerejski sabor na redovnome njegovom zasjedanju 1993. godine i samo nekoliko dana poslije toga, prilikom gradske slave u Foči, 22 maja, upoznao gradske vlasti i prisutne predstavnike Republičke vlasti sa ovim odobravanjem. Uskoro je (20.07.) održana prva sjednica Odbora za osnivanje Duhovne akademije u prostorijama stare vjeroispovjedne škole u Foči, kod crkve ; njoj su prisustvovali : Mitropolit Nikolaj, episkop- član Svetoga arhijerejskog sinoda, zadužen za pitanja prosvjete dr Irinej Bulović, dekan Bogoslovskoga fakulteta dr Dimitrije Kalezić ... Tu je bio izabran za predsjednika Odbora akademik dr Vojislav Maksimović, rektor Sarajevskog univerziteta.

Akademiju je uzeo u svoju zajednicu Univerzitet u Srpskom Sarajevu, a pripremu zgrada i snabdjevanje odgovarajućim inventarom uradile su opštinske privredne organizacije uz pomoć republičkih organa, posebno Ministarstva za nauku i kulturu, a rektor Maksimović se pobrinuo da škola uđe u isti budžet visokoškolskih institucija Republike Srpske. Sa zgradama Vlada Republike Srpske je dala pet duluma zemlje i sve je to uknjiženo kao svojina Srpske pravoslavne crkve - za bogoslovsku školu. U kompleksu zgrada nedostajala je samo crkva, ali je i to pitanje brzo riješeno na veoma doličan način : otvorena je kapela, posvećena Sv. Vasiliju Ostroškom pod čijom se zaštitom nalazi i sama Akademija.

Prva godina studija je počela ; upisano je u 1 semestar 14 studenata, kojima je dekan ep. dr Atanasije Jevtić podijelio indekse. Matica Akademije je na svojoj sjednici povjerila predmete određenim profesorima ; urađena je Uredba koju je primio i Sveti arhijerejski sinod i Univerzitet na Palama. Prvi dekan dr Atanasije Jevtić je imao četvorogodišnji mandat ; na tome mjestu nasledio ga je prof. dr Predrag Puzović ( 1998 - 2002 ), koji je ( u junu 2002 ) ušao u drugi mandat.

Nastava se odvija saglasno Uredbi, a izvodi je 24 nastavna lica : 5 redovnih profesora, 1 vanredni, 7 docenata, 7 asistenata, 5 predavača : Sekretar Akademije je protojerej - stavrofor Lazar Vasiljević koji ima i kancelarijsko osoblje ; bibliotekom rukuje bibliotekar Aleksandar Saša Soljević.
Prve diplome su izdate poslije četiri godine studiranja. Ispiti su dvojaki - godišnji i diplomski ; ovaj poslednji se radi kao posebno obrađena teza i kandidat brani svoje stavove iznijete u radu pred svojim mentorom i još jednim profesorom, bliskim struci iz koje je rad. Akademija ima organizovane i postdiplomske studije u četvorosemestralnom trajanju.

Pored nastavnog rada i naučnog u kontinuitetu, Akademija povremeno organizuje posebne naučne skupove sa određenim temama; do sada su bili :

- 1996. Ličnost i delo episkopa Nikolaja Velimirovića
- 1997. Pravoslavni duh u srpskoj književnosti
- 1998. Hilandar u srpskoj književnosti nauci i kulturi
- 2001. 650 godina Saborskoga svetogorskog tomosa
- 2003. 1450. godišnjica Petoga vaseljenskog sabora

pogledajte zvaničnu web prezentaciju
Bogoslovski fakultet "Sveti Vasilije Ostroški" Foča
http://www.bogoslovski.info/index.php